Met de Nederlandse roman werd definitief afscheid genomen van de zijkanten van het hoofd. Deze zin, geschreven door de Nederlandse literatuurcriticus Kees Fens, markeerde een keerpunt in de Nederlandse literatuurgeschiedenis. Het was het begin van een nieuw tijdperk waarin schrijvers zich losmaakten van traditionele vertelvormen en thema’s en nieuwe wegen insloegen.
De zin van Fens verwijst naar de roman De avonden, geschreven door Gerard Reve in 1947. Dit boek wordt beschouwd als een van de eerste Nederlandse romans die brak met de conventionele vertelwijze en thematiek. In De avonden volgen we het innerlijke leven van Frits van Egters, een jonge man die worstelt met existentiële vragen en eenzaamheid. Reve maakt gebruik van een stream-of-consciousness techniek die ons rechtstreeks in het hoofd van de hoofdpersoon plaatst, en daarmee het traditionele vertelperspectief van de zijkanten van het hoofd overstijgt.
Met De avonden werd de Nederlandse literatuur opgeschud en ontstond er ruimte voor experiment en vernieuwing. Schrijvers als W.F. Hermans, Harry Mulisch en Hugo Claus omarmden de nieuwe mogelijkheden en brachten een golf van vernieuwende romans voort. Thema’s als seksualiteit, oorlogstrauma’s en maatschappijkritiek werden niet langer geschuwd en er ontstond een rijkdom aan literaire stromingen en stijlen.
De Nederlandse roman was definitief veranderd en nam afscheid van de zijkanten van het hoofd als vast vertelperspectief. De schrijvers van het naoorlogse Nederland hadden de weg vrijgemaakt voor een nieuwe generatie auteurs die nog verder zouden gaan in het experimenteren met vorm en inhoud. De Nederlandse literatuur was levendiger en diverser dan ooit tevoren.
De zin van Kees Fens is uitgegroeid tot een iconische uitspraak die symbool staat voor de vernieuwing en verandering in de Nederlandse literatuur. Het is een herinnering aan een tijd waarin schrijvers durfden te breken met tradities en hun eigen weg durfden te gaan. De Nederlandse roman had definitief afscheid genomen van de zijkanten van het hoofd, en daarmee was er ruimte ontstaan voor een rijke en gevarieerde literaire traditie die tot op de dag van vandaag voortduurt.